قبل از اینکه بخواهیم انواع رفتارها رو توضیح بدیم ، بهتره که خود رفتار رو تعریف کنیم.
رفتار یعنی هر فعالیت و عملی که موجود زنده انجام میده. اون رفتار میتونه آشکار باشه، میتونه پنهان باشه. پس همونجوری که از تعریف رفتار مشخص هست رفتارها دو دسته دارند: رفتارهای آشکار و رفتارهای پنهان
رفتارهای آشکار به دو دسته تقسیم میشه: رفتار غیرارادی و رفتارهای ارادی
رفتارهای غیرارادی اسمهای دیگهای هم داره: رفتار پاسخگر ، رفتار بازتابی و رفتار رفلکسی. اینا اسمهای دیگه رفتار رفتارهای غیر ارادی هست .رفتار غیرارادی به رفتاری گفته میشه که به وسیله یک محرک فیزیولوژیکی مشخصی ایجاد میشه مثل ترشح بزاق .این رفتارهای غیرارادی حتماً باید یک محرک فیزیولوژیکی مشخصی وجود داشته باشند : یعنی تا این محرک وجود نداشته باشه این پاسخ به وجود نمیاد و هر محرک خاصی یک پاسخ خاصی رو به دنبال داره.
به این محرکهای فیزیولوژیکی مشخص محرکهای فراخوان گفته میشه یعنی اینکه : پاسخهای مشخصی رو فراخوانی میکنه. پس محرک مشخص پاسخ مشخص.
به این پاسخهای مشخص پاسخهای فراخوانده شده هم میگن .پاسخی که در جواب محرکهای فراخوان و محرکهای مشخص به وجود میاد: پاسخ فراخوانده شده گفته میشه .
من براتون چند مثال از رفتارهای غیر ارادی میگم که این رفتارها و محرکهاشون براتون مشخصتر بشه. یک رفتار غیر ارادی رفتار جستجو کردن هست شما اگه گوشه لب یک نوزاد و تحریک کنین سر نوزاد به اون سمت تحریک شده، میچرخه. یعنی سر نوزاد دنبال سینه مادر و غذا هست. این رفتار غیرارادی هست. خود نوزاد تو انجام دادن چرخش سر فعالیت ارادی نداره .
یک رفتار غیر ارادی دیگه رفتار گرفتن هست. اگر شما انگشتتونو بذارین کف دست یک نوزاد . نوزاد انگشتتونو محکم میگیره . به این رفتار رفتار گرفتن میگن . رفتار غیرارادی گرفتن. چون باز هم نوزاد به صورت ارادی انگشت شما رو نگرفته. این یک رفتار غیر ارادی هست.
یک نمونه دیگه از رفتار غیرارادی تنگ شدن مردمک چشم هست. توی نور زیاد مردمک تنگ میشه. تو نور کم ، مردمک گشاد میشه. پس ما به صورت ارادی تاثیری رو انقباض مردمک نداریم. محرک نور محیط هست و اون پاسخی که مردمک میده پاسخ غیر ارادی هست و ما نقشی توی بروز اون پاسخ نداریم.
یک رفتار غیرارادی دیگه وقتی که دستتون به یک شی داغی برخورد کنه، دستتونو سریع پس میکشین . پس این رفتار : پس کشیدن دست ، یک رفتار بازتابی هست و شما هیچ نقشی تو پس کشیدن دست به صورت ارادی ندارین و دست به صورت خود به خودی و اتومات خم شده.
یک رفتار غیر ارادی دیگه : رفلکس زانو هست. شما اگه به زیر زانو یک ضربه نسبتا محکمی بزنید زانوتون صاف میشه و راست میشه. توی این رفتار محرک اون ضربهای هست که به قسمت زیر زانو زده میشه و رفتار اون راست شدن زانو هست و شما توی راست شدن زانو به صورت ارادی هیچ نقشی نداشتین. شما نخواستین که راست بشه و این به صورت غیر ارادی و خودکار انجام شده.
همه این رفتارها، رفتارهای غیر ارادی ، رفلکسی، بازتابی و پاسخگر هست. پس ما با رفتارهای آشکار غیرارادی آشنا شدیم.
کسی که به صورت گسترده روی رفتارهای غیر ارادی کار کرده آقای پالوف هست.کسی که نظریه شرطیسازی کلاسیک رو بیان کرده. این نظریه شرطیسازی کلاسیک رو توی کلیپهای بعدی براتون توضیح میدم.
ما گفتیم که رفتارها آشکار دو دسته هستند. رفتارهای غیر ارادی و رفتارهای ارادی. الان میخوام رفتارهای ارادی رو براتون توضیح بدم. به رفتارهای ارادی رفتارهای کنشگر هم میگن. رفتارهای ارادی یا رفتارهایی کنشگر: رفتارهایی هستند که با محرک پسایندشان تغییر میکند. رفتارهای غیر ارادی گفتیم که باید یک محرک قبل اون رفتارها باشه تا این رفتار بروز پیدا کنه. توی رفتارهای ارادی میگیم که این رفتارها رفتارهایی هستند که محرکهای بعد این رفتار توی این رفتارها اثر میذاره.
پس تفاوتشون با رفتارهای غیرارادی این بود که این رفتارها فعال هستند. ارادی هستند و با محرک بعدشون ، پسایندشون قابل تغییر هستند. به این رفتار های ارادی : کنشگر، فعال، رفتارهای وسیلهای هم میگن . یعنی این رفتارها وسیلهای هستند برای دستیابی به اون چیزی که شخص میخواد. هر کاری که ما توی زندگیمون انجام میدیم که طبق خواست و اراده خودمون هست و قابل دیدن و مشاهده هست جز رفتارهای ارادی قرار میگیره: مثل صحبت کردن، مثل راه رفتن، رانندگی کردن. همه اینها ارادی هستند. قابل مشاهده هستند و توسط محرکهای پسایندشان، محرکهایی که بعد این رفتارها ارائه میشن ، قابل تغییر هستند .
یه دست دیگه از رفتارها: رفتارهای پنهان هستند. ما گفتیم که رفتارها یا آشکارن یا پنهان. رفتارهای آشکار: غیر ارادی و ارادی بودن.
رفتارهای پنهان رو الان میخوایم براتون توضیح بدیم. اسمش مشخصه. که این رفتارها پنهان هست و قابل مشاهده و قابل اندازهگیری از بیرون نیست مثل احساس فرد، ادراک فرد، تخیل فرد، دیدگاه فرد، نگرش فرد
اینا همه رفتارهای پنهان هستند. اون چیزی که تو این رفتارهای پنهان ، مهم هست اینه که : علاوه بر اینکه این رفتارها پنهان است و ما نمیتونیم ببینیم ، تفاوتشون با دیگر رفتارها هست. اینکه قابل مشاهده و عینی نیستند. به همین خاطر به اینها میگیم رفتارهای پنهان.
اون چیزی که مهمه اینه که: این رفتارها رو میتونیم با اصول شرطی سازی که تو رفتارهای ارادی و غیرارادی استفاده میکردیم، شرطی کنیم . میتونیم از اون اصول توی این رفتارهای پنهان هم استفاده کنیم.
پس اصولی که برای تغییر رفتارهای ارادی و غیرارادی استفاده میشد، همون اصول توی تغییر رفتار های پنهان هم کاربرد داره . نکته دیگهای که باید تو رفتارهای پنهان بهش توجه کنیم اینه که : خود فرد باید بازگو کننده و تشریح کننده این رفتارها باشه .چون پنهان هست و نحوه ارزیابی و سنجش این رفتارها به صورت اینه که خود فرد تشریح کنه ، خود فرد بیان کنه ، خود فرد گزارش کنه.
توی این ویدیو انواع رفتار رو گفتیم که آشکار و پنهان بود . رفتارهای آشکار به دو دسته تقسیم میشد رفتارهای غیر ارادی و رفتارهای ارادی.
