اولین قدم برای تحلیل رفتار و رسیدن به علتهای رفتار کودک ثبت رفتاره .
اولین قدم برای ثبت رفتار : تعیین و تشریح اون رفتار هست . یعنی ما باید به صورت کامل و با جزئیات اون رفتار رو تشریح کنیم . مثلاً برای رفتار گریه کردن باید بگیم که برای مثال : کودک میشینه گریه میکنه به صحبتهای ما توجه نمیکنه ، به صورت من نگاه نمیکنه و گاهی همراه گریه ، جیغ هم میزنه .این میشه یک مثالی از تشریح رفتار گریه کردن .
یا مثلاً برای پرت کردن اشیا میتونیم بگیم که کودک با دست راست شی رو برمیداره و مستقیم پرتاب میکنه . یا مثلا برای کوبیدن سر به زمین میتونیم بگیم که کودک به شکم دراز میکشه و سرشو یا مثلا پیشونیشو به زمین میزنه و بعد این حرکت با صدای بلند گریه میکنه. این میشه مثالی از تشریح رفتار کوبیدن سر به زمین .
ثبت رفتار یعنی جمع آوری اطلاعات راجع به اون رفتاری که ما مد نظرمون هست و اون رفتاری که از لحاظ ما چالشی هست. جمع آوری این اطلاعات به ما کمک میکنه که حدس بزنیم چرا کودک این رفتار رو نشون میده و چرا این رفتار تقویت شده و موندگار شده .
برای ثبت رفتار ما باید به ۶ نکته توجه کنیم:
1-زمان اون رفتار
2- مکانی که اون رفتار بروز پیدا کرده
3- شرایط قبل از بروز رفتار
4- شرایط حین بروز رفتار
5- شرایط بعد از بروز رفتار
6- مدت زمانی که اون رفتار چالشی ادامه پیدا کرده
پس این شش موردیه که ما باید توی ثبت رفتار بهش توجه کنیم و تو فرم ثبت رفتار یادداشت کنیم. یک سری علتهای احتمالی وجود داره که چرا کودک اون رفتار چالشی رو نشون میده که مرتبط با شرایط قبل از بروز رفتاره . یعنی این عوامل احتمالی . محتمله یا ممکنه که منجر به اون رفتار چالشی بشه و ممکنه که خیلی از عوامل دیگه هم دخیل باشه که من چند تا رو براتون میگم.
ممکنه که کودک درخواست کلامی داشته باشه و ما به درخواست کلامیش جواب ندیم و کودک اون رفتار چالشی و رفتار نابهنجار رو نشون بده . مثلاً بگه که من مثلاً گوشی میخوام ما گوشیو بهش ندیم اون رفتار چالشی رو بروز بده یا ممکنه که درخواست غیرکلامی داشته باشه مثلاً با اشاره کردن به گوشی یا مثلاً به یک شی دیگهای درخواست کنه . مفهوم اون چیزی که میخواد رو به ما برسونه و ما جواب منفی بدیم و چون جواب منفی گرفته اون رفتار چالشی رو نشون بده . میتونیم یک شی یا از کودک بگیریم و باز کودک رفتار چالشی نشون بده مثلا اسباب بازی از دست کودک بگیریم کودک رفتار چالشی و رفتار نابهنجار رو نشون بده . میتونیم یک شی به کودک بدیم یعنی دادن یک شی یک غذا یک لباس ممکنه که علت بروز اون رفتار باشه . میتونیم مکان کودک رو تغییر بدیم یعنی اگه از کودک بخوایم که مثلاً از جلوی تلویزیون بیاد تو اتاق خواب چون داره تلویزیون نگاه میکنه و ما گفتیم بیا تو اتاق خواب اون رفتار چالشی رو نشون بده . مثلا از خونه ببریم بیرون چون دوست نداره از خونه بره بیرون این تغییر مکانه باعث بروز اون رفتار چالشی بشه .
میتونه یک علت: بی توجهی به کودک باشه کودک تو یک مکانی نشسته باشه و ما مثلا با یک نفر دیگه صحبت کنیم اون به خاطر جلب توجه ما اون رفتار چالشی رو نشون بده . یک علت دیگه میتونه عدم اجرای دستور ما و امتناع از اجرای دستور ما باشه مثلاً ما بهش بگیم که مثلاً کنترل رو بده ،گوشیو بده ، اون کتابو بده و چون نخواد که این دستور ما را انجام بده اون رفتار چالشی رو نشون بده .
پس یک سری علتهای احتمالی رو گفتیم که ممکنه باعث بروز رفتار چالشی یا رفتار نابهنجار بشه . این عوامل رو میتونیم تو شرایط قبل از بروز رفتار بیاریم یعنی مثلاً بنویسیم که چون ما گوشی رو از دست کودک گرفتیم کودک رفتار چالشی رو نشون داد.
یه سری نکات هست که ما باید راجع به این رفتارهای چالشی و رفتارهای نابهنجار بدونیم. یکیش اینه که کودکانی که تو جنبه کاربرد شناسی و استفاده از زبان و گفتار مشکل دارند مستعد این رفتارهای چالشی هستند . وقتی که کودک راه بهتری واسه رسیدن به خواستههاش و اهدافش بلد نباشه خوب طبیعی هست که بره سراغ رفتارهای چالشی . چون رفتارهای چالشی تقریبا رفتارهای قویتری هستند .
توی بحث رفع رفتارهای چالشی علاوه بر اینکه ما باید یک راه درست ارتباطی به کودک آموزش بدیم باید سعی هم بکنیم که این رفتار چالشی رو به مرور کمرنگتر بکنیم . یعنی همش نباید هدف این باشه که صرفاً اون رفتار چالشی یا رفتار نابهنجار از بین بره.
در کنار اینکه ما بخواهیم اون رفتار نابهنجار را کم کنیم باید رفتار درست و روش برقراری درست ارتباط هم به کودک آموزش بدیم .
یک نکته دیگه اینه که هر کودکی مشکلات خاص خودشو داره روش تربیتی خودشو داره و روش برقراری ارتباط خاص خودشو داره که ما باید توی بحث تحلیل رفتار بهش توجه کنید.
یک نکته دیگه میتونه باشه که کودک یک رفتار یا یک رفتار چالشی رو ممکنه به خاطر علتهای متفاوتی نشون بده . یعنی اگه ما گریه کردن رو به عنوان رفتار نابهنجار در نظر بگیریم، خوب کودک ممکنه که بخاطر مثلا اون گرفتن یک شی رفتار نابهنجار نشون بده ، ممکنه بخاطر تغییر مکانش اون رفتار نابهنجار نشون بده ، ممکنه به خاطر جلب توجه رفتار نابهنجار نشون بده ،ممکنه به خاطر اون درخواست کلامی یا غیر کلامی که بهش جواب مثبت ندادیم باز هم اون رفتار چالشی رو نشون بده . پس یک رفتار چالشی ممکنه که علتهای متفاوتی داشته باشه .
نکته بعدی که خیلی خیلی مهمه تو بحث تحلیل تحلیل رفتار اینه که کودک به مرور یاد میگیره که هر چقدر رفتار چالشی تر و بزرگتر و شدیدتر باشه ، از اطرافیان پاسخ سریعتری رو دریافت میکنه . مثلا ممکنه که یک کودک اول بیمیلی نشون بده . با بی میلی نشون دادن ممکنه که به هدف خودش که مثلاً میگم تمرین نکردن باشه برسه . پس ممکنه تو شروع بی میلی نشون بده ، ما کوتاه بیایم . ممکنه که یکم نق نق و بیقراری نشون بده ،مرحله بعدی باز به خاطر این که چون رفتار شدیدتر شده ما سریعتر کوتاه بیایم و از اون درخواست خودمون صرف نظر کنیم . ممکنه بعدش کودک شروع کنه به گریه آهسته و آروم . باز ما بعدش چون رفتار شدیدتر شده به گریه رسیده ، کوتاه بیاییم. ممکنه بعد گریه آروم یه گریه شدیدی رو نشون بده . چون باز رفتار شدیدتر شده ، بزرگتر شده ، ما سریعتر کوتاه بیایم . بعد گریه شدید کودک جیغ هم بزنه و باز تو این مرحله ما مجبوریم سریعتر کوتاه بیایم . بعد گریه شدید و جیغ زدن، کودک ممکنه که رفتار خودآزاری نشون بده . که باز چون رفتار خودآزاری از بقیه رفتارهای کودک شدیدتر و قویتره ، ما مجبوریم که سریعتر کوتاه بیایم . در نهایت ممکنه که کودک دگر زنی هم داشته باشه ، بیاد مادر رو، مربی رو ، و درمانگرشو بزنه .که این دیگه میتونیم بگیم که یکی از شدیدترین رفتارهای چالشی و مشکلات رفتاری هست که کودک ممکنه بهش برسه و ما مجبوریم بخاطر این سریعتر کوتاه بیایم. پس کودک یاد میگیره که به مرور رفتارهای چالشی بزرگتری رو نشون بده چون سریعتر به اون هدف خودش میرسه و اطرافیان سریعتر کناره گیری میکنن از اون درخواستی که از کودک داشتن .
